Kerstmarkt Gemeentegrot Valkenburg

Eén keer de reis waard. Er is geen andere kerstmarkt in Europa in een grot, en dat is reden genoeg. Boek je tijdslot online, ga doordeweeks als het kan, en sla de vijfentwintigste over: de grotten zijn dicht op eerste kerstdag. Met een kinderwagen of rolstoel is deze, de Gemeentegrot, de makkelijkste van de twee.

Het is hier veertien graden, en in juli is het hier ook veertien graden. Dat is het eerste wat je over de Gemeentegrot moet weten. Je staat niet in een natuurlijke grot. Je staat in een groeve.

De zachte gele steen om je heen is mergel, en mensen hakken die al zo'n tweeduizend jaar uit deze heuvel. De Romeinen begonnen ermee. Elke kerk en elke boerderij in dit dal is gebouwd van blokken die uit gangen als deze kwamen. Eeuw na eeuw ging het hakken door, tot de heuvel onder Valkenburg een doolhof was dat nooit helemaal in kaart is gebracht.

En er gebeurde hier meer dan steen hakken. Kijk naar de wanden. Honderden jaren lang zijn ze beschilderd en bekrast: heiligen, wapens, namen, jaartallen. In september 1944, toen de strijd Zuid-Limburg bereikte, kwam de hele stad hier naar beneden. Honderden mensen woonden ongeveer een week in de Gemeentegrot terwijl boven de granaten vielen. In alle grotten rond Valkenburg samen zaten zo'n vijfduizend mensen onder de grond. Toen de Amerikanen kwamen, richtten ze hier een veldhospitaal in, en de soldaten krasten hun eigen namen in de mergel. Eén van hen tekende een portret van president Roosevelt. Het zit er nog.

Toen Valkenburg een kerstmarkt wilde, was de vraag dus nooit wáár. De stad had al de sfeervolste ruimte van Nederland: droog, stil en altijd veertien graden. De kramen gingen erin, de lichtjes gingen aan, en dit werd de bekendste kerstmarkt van het land.

Eén ding om naar te kijken: laat je ogen tijdens het lopen op ooghoogte langs de wand gaan. Tussen de kerstverlichting vind je de oude handtekeningen. Sommige zijn ouder dan Nederland zelf.